Yat / Çök

Küçük depremlerden farklı olarak, büyük bir deprem sırasında ayakta kalmak çoğu zaman mümkün değildir. Ayakta kalmaya çalışan bireylerin, hızlı salınım hareketleri nedeniyle çeşitli yönlere savrulması ve alınacak darbelerle yaralanmaları oldukça yüksek bir olasılıktır.

Deprem hareketi sırasında yere yatmak veya çökmek, savrulmayı azaltır. Bu nedenle, deprem olduğunu anladığınız anda hızla emniyetli bir yerde “yatmanız” ya da “çökmeniz” önerilir.

• Yat: Yere yüzüstü yatmak veya yan yatarak bacakları karına çekmek (cenin pozisyonu).
• Çök: Özellikle masa altı gibi yerler tercih edildiğinde, iki diz üzerine çökerek vücudu öne eğme hareketidir.

Korun / Kapan

Korun / Kapan, deprem sırasında çevremizden üzerimize düşebilecek ya da devrilebilecek cisimlere karşı kendimizi koruma durumunu ifade eder.

• Korun: Özellikle baş bölgesinin korunması birinci önceliktir. Örneğin, yastık ya da başka bir cisimle başı korumak.
• Kapan: Başımızı kollarımızın arasına alarak kapanmak, baş ve boyun bölgesini saklamak.

Tutun

Deprem sırasında salınan koltuk, oturma grubu gibi ağır ve büyük cisimlere tutunarak; onlarla beraber sallanır, üzerimize devrilerek bizi ezmelerine engel olmaya çalışırız. Bu yüzden “Yat / Çök – Korun / Kapan – Tutun” hareketi bir bütün olarak uygulanmalıdır.

Evler ve Ofisler

Deprem sırasında ev ve ofislerdeki genel yaklaşım; devrilebilecek ağır ve yüksek cisimlerden, kırılabilecek camlardan, ağır ayna ve asılı bitkiler gibi düşerek zarar verebilecek cisimlerden uzak durmak; daha önce saptadığınız emniyetli yerlerde “Yat / Çök – Korun / Kapan – Tutun” hareketini yapmaktır.

Hızlı ve doğru hareket etmenin temeli, emniyetli yerlerin önceden belirlenmesine ve bu hareketlerin düzenli tatbikatlarla çalışılmasına dayanır.

Balkonlar

Depreme balkonda yakalanmanız halinde:

• Hemen içeri girin.
• En yakın emniyetli yerde “Yat / Çök – Korun / Kapan – Tutun” hareketini yapın.
• Balkonda kalmayın, kesinlikle aşağı atlamayın.

Merdivenler

Depreme merdivende yakalanmanız halinde:

• Mümkünse en yakın kata ulaşmaya çalışın.
• En yakındaki emniyetli yerde “Yat / Çök – Korun / Kapan – Tutun” hareketini yapın.
• Eğer kata ulaşamıyorsanız, trabzana tutunarak aynı hareketi uygulayın.
• Depreme bina içinde yakalandıysanız, merdivenlere koşmayın.

Asansörler

• Depreme asansörde yakalandıysanız, hemen en yakın katta inin.
• Kat seviyesine çıkar çıkmaz en yakın emniyetli yerde “Yat / Çök – Korun / Kapan – Tutun” hareketini yapın.
• Deprem sırası ve sonrasında asansöre binmeyin.

Sinema, Tiyatro, Stadyum, İbadet Yerleri

Bu gibi kalabalık yerlerde en önemli tehditlerden biri, ilk anda oluşabilecek paniktir. Bu nedenle:

• Deprem olduğunu anladığınız anda bulunduğunuz yerde kalın.
• Sarsıntı boyunca çıkışlara gitmeye çalışmayın; panikle koşmak ezilme riskini artırır.
• Ezilme riski yoksa, koltuk veya sıra önlerinde “Yat / Çök – Korun / Kapan – Tutun” hareketini yapabilirsiniz.
• Panik nedeniyle ezilme riski varsa, olduğunuz yerde çömelin / oturun ve en azından başınızı koruyun.

Alışveriş Merkezleri ve Kalabalık Mekanlar

Alışveriş merkezleri ve benzeri kalabalık mekanlarda:

• Bulunduğunuz yerde kalın, panik halinde çıkışlara koşmayın.
• Üzerinize devrilebilecek raf ve yüksek cisimlerden uzak durun.
• Panik nedeniyle zarar görmeyeceğiniz bir yerdeyseniz “Yat / Çök – Korun / Kapan – Tutun” hareketini yapın; mümkün değilse başınızı ve boynunuzu koruyun.
• Düşebilecek sıva, cam gibi malzemelere karşı başınızı bir cisimle örterek korumaya çalışın.
• Sarsıntı sırasında otomatik yangın sprinkler sistemlerinin ve yangın alarmlarının devreye girebileceğini unutmayın.
• Kesinlikle asansörleri kullanmayın.

Açık Alanlardaki Temel Davranış

• Dışarıdaysanız binalardan, ağaçlardan, üst geçitlerden, köprülerden, elektrik direk ve tellerinden uzak durun.
• Kaldırım ve bina kenarındaysanız; kiremit, cam, tabela, sıva, mozaik, saksı gibi yukarıdan düşebilecek malzemelerden uzaklaşmaya çalışın.
• Açık bir noktada yere çökün / oturun.
• Yukarıdan düşebilecek cisimlere karşı başınızı kollarınızla veya bulduğunuz bir cisimle koruyun.

Araç Kullanırken Deprem

• Yolda araç kullanıyorsanız, yavaşça ve dikkatli şekilde aracınızı yol kenarına çekin ve durun.
• Elektrik direk ve kablolarından, üst geçit ve köprülerden, binalardan uzak durun.
• Sarsıntı bitene kadar araç içinde kalın.
• Sarsıntı sonrasında aracı kullanmaya devam ederseniz, yoldaki olası hasarlara karşı son derece dikkatli olun.
• Üst geçitlerde, köprü altlarında veya üzerinde, ya da tünel içinde durmayın.
• Bu tür yerlere girmek üzereyseniz, girmeden önce; çıkmak üzereyseniz, çıktıktan sonra durmaya çalışın.
• Kapalı otoparklarda park ettiyseniz, emniyetli yer olarak araçların yanlarına yatmayı düşünebilirsiniz; ancak bunu trafiğe açık alanda yapmayın.

Fiziksel Engelliler

Engelli bireyler için deprem sırasındaki davranış, fiziksel engelin türü ve seviyesi ile yakından ilişkilidir.

• Kişi kendi başına hızla tekerlekli sandalyesinden ayrılıp emniyetli bir yerde “Yat / Çök – Korun / Kapan – Tutun” yapabiliyor ve sonrasında tekrar sandalyesine dönebiliyorsa bu hareket önerilebilir.
• Bazı fiziksel engeller nedeniyle bu hareketleri yapmak mümkün olmayabilir. Bu durumda:
  • Emniyetli bir yerde tekerlekli sandalyenin tekerlekleri kilitlenmeli,
  • Baş ve boyun bölgesi korunarak sarsıntının bitmesi beklenmelidir.

Ev Hayvanı Sahipleri

• Deprem sırasında ev hayvanınıza tutunmaya çalışmayın.
• Hayvanlar, bir deprem sırasında içgüdüsel olarak kendilerini korumaya ve güvenli hissettikleri bir yere saklanmaya çalışırlar.
• Bu sırada yollarına çıkılması halinde, en uysal hayvan bile ters ve zarar verici şekilde davranabilir.